briefwissseling met Lenny Kuhr
Sommigen zwijmelen van het ontroerende Jochie met Traan of hitsig Zigeunerinnetje. Dus geen Appel of Matisse aan de muur. En zij hebben liever een oerdegelijk eikenhouten bankstel, dan geraffineerde (Italiaanse) vormgeving. Als het lichte muziek betreft, gaat voor hen een ranzige smartlap, vertolkt door een 'artiest' waarvan je tenen chronisch krom gaan staan, boven een goede tekst op doorwrochte muziek, gezongen door een opvallend muzikaal talent. Zijn er dan geen artistieke verschillen tussen bijvoorbeeld Randy Newman en Gerard Joling, de Zangeres Zonder Naam en Barbra Streisand? Dacht het wel. Dus we zijn het eens dat er wis en waarachtig goede en een, nou ja, wat minder goede smaak bestaat. Want over smaak valt zeker te twisten... Lenny Kuhr (52) is een zangeres die, als je de strenge muzikale meetlat hanteert, met kop en schouders boven het gros van haar Nederlandse collegaÍs uitsteekt. Ze won in 1969 het Eurovisie Songfestival met 'De Troubadour'. Daarna ging haar populariteit bergopwaarts. Een ieder kent de onvergetelijke hits die ze scoorde. Haar stem vrolijkte mensen op - zoals het dartele bijna on-Nederlandse 'Visite'. Tegenwoordig heeft ze met een totaal ander repertoire een schitterende melancholische touch bereikt. Haar onlangs verschenen cd 'Fadista' wil je steeds weer beluisteren. Die stem, het arrangement en teksten van Herman Pieter de Boer en Lenny Kuhr, raken je ziel tot in de kern. Een jaar geleden - terwijl we in een bootje door het beglaasde Westland voeren - spraken we af met elkaar te corresponderen. Maar het bleef bij telefonisch contact. Nu is het dan toch zover. ïk Ben benieuwd wat het gaat worden.

DE BRIEFWISSELING
Dag lieve Lenny. Wat is het leuk dat wij na al die telefoongesprekken eindelijk gaan corresponderen. Ja Awraham, ik verheug mij ook op onze correspondentie en ik voel me goed. Jij ook? 'Zuwwe' dan maar beginnen?

Wij hebben beiden een dochter die in Israel woont - jij hebt er momenteel zelfs beide dochters zitten. Geeft dat met al die ellende niet een bijna permanent gevoel van zorg en spanning? Zou je diep in je hart niet graag willen dat zij in ons gezapig Nederland woonden? Van Sharon, mijn oudste, wist ik altijd dat zij in Israel hoorde. Heb me er dan ook bij neergelegd toen ze aangaf daar te willen studeren, werken en wonen. Het argument 'als het moeilijk wordt, kom je maar terug', geldt niet voor haar. Ze blijft er, hoe dan ook. Daphna had dat niet zo sterk, dat 'wijgevoel'. Ondanks het feit dat ze daar is geboren had ze niet de intentie voorgoed terug te gaan naar Erets Israel. Zij is muzikant

Van wie zou ze dat toch hebben? Denk maar eens diep na. Maar als zij hier, zoals in Israel, haar muzikale maatjes zou vinden, zou ze ook gelukkig kunnen zijn. Dus bij haar durf ik te denken: "Schat, kom toch terug". Soms laat ze me via de telefoon haar laatste liedje horen en ja, die gitaarlik die ik dan hoor. Als het gesprek beeindigd is denk ik: ñJij hebt tussen neus en lippen wel gezegd dat je met Sharon en Avi - Sharon is een jaar getrouwd - naar de markt bent geweest. Niet doen nu. Gevaarlijk! Dezelfde dag hoor ik dat in Jeruzalem op de markt een explosie is geweest. Ze wonen in Tel Aviv. Niets aan de hand dus. Laatst ben ik in een spontane opwelling in het vliegtuig gestapt. Wilde ze gewoon zien. Doe jij dat wel eens Awraham, of is dat vrouwelijk emotioneel?

Ik heb die aandrang zeker. Ben ook in het vliegtuig gestapt, hoor. Natuurlijk heb ik dergelijke emoties, misschien andere gradaties. Wel vanuit grote zorg. Jij bent in het niet zo frivole Eindhoven geboren en getogen. Beschrijf het milieu eens, waarin je opgroeide. Heb je trouwens nog broers en zussen? Ik ben de middelste van drie dochters. Mijn vader is zoon uit een kunstenaarsgezin. Zijn vader, zijn broer en hij waren schilders. Mijn opa werd 'De Kuhr' genoemd. Hij schilderde bij bioscopen, staande op een ladder, grootse taferelen uit films. Stoer was dat man! Opa was ook communist. Een rebel in elk opzicht, die werd geliefd en gemeden. Bij mij thuis hadden ze aanvankelijk wel communistische sympathien. Zo lazen we 'De Waarheid', die moeder wegstopte als er onverwacht onduidelijk bezoek kwam. Maar mijn ouders werden, vooral vanwege weerstand van moeder, geen lid. Religie was er niet bij. Bij ons in de straat werd eens gefluisterd: 'As ge nie katteliek bent, dan bende prottestant, en dan ga de naar de hel!' Dus ik vragen aan ons vader wat wij waren: "Niks meid. Wij zijn niks." Dat vond ik wel heel erg weinig. Vader had geen kunstzinnige neigingen. Hij was een goede letterzetter, maar niet zakelijk. Hij verdiende voornamelijk zijn brood als huisschilder. In het naoorlogse Brabant was het hard sappelen. Ik wist dan ook niet wat me overkwam, toen ik een GITAAR kreeg op mijn tiende verjaardag. Het was een tweedehandsje, maar ons vader had hem opgeknapt en... hij klonk!

Toen ontdekte je jouw eerste grote liefde.... Ik verdween een keer - liggend met mijn oor op de klankkast van mijn gitaar - in het geluid van een D-akkoord. Toen ben ik in het mysterie gaan geloven. Is dat wat men God noemt? Wie zal het zeggen?

Je carriere begon in een platenzaak. Een bewuste keuze om hoe dan ook met muziek bezig te zijn? Ik heb een tijdje platen verkocht bij Rotatone in Eindhoven. In de stille uurtjes heb ik naar van alles geluisterd, in zoÍn cabine met een koptelefoon op. Theodorakis, The Beatles, Schubert... In die tijd kwam mijn eerste singeltje uit. MÍn baas had er vijf besteld. Ik was vergeten dat ik Lenny zou gaan heten in plaats van Leny. Ik trilde toen ik het pakje met plaatjes open moest maken, en zeker op het moment dat ik mijn naam daar zag staan: Lenny Kuhr. Kort erna nam ik ontslag om me te gaan wijden aan liedjesschrijven. Ik was 17 jaar.

Wat mateloos irriteerde waren recensenten die, als ze destijds over jou schreven, vaak over 'het voormalig platenverkoopstertje uit Eindhoven' hadden. Zo is nu Ilse de Lange 'het Almelose zangeresje dat in een schoenenwinkel werkte'. Enig idee vanwaar dat denigrerend taalgebruik? Mensen willen graag alles net zo klein maken als ze zelf zijn. Dan zijn ze niet zo alleen.

Je zangcarriere op klassieke wijze: achteraf podia en parochiezaaltjes, waar die leuke frisse meid met gitaar haar best deed via die moeizame weg nog eens door te breken? Mijn buurjongen Joep, die mijn grootste fan was, jutte mij een keer op mee te doen aan een liedjesfestival. Toen ik dat gewonnen had, droeg hij de enorme wisselbeker met twee van die grote oren boven zijn hoofd naar huis. Ik moest daarna ieder jaar meedoen om die trofee te verdedigen.

Op je zeventiende won je de eerste prijs in het Eindhovens 'Cabaret der Onbekenden'. Wat was dat precies en met welk liedje? Ik werd gevraagd mee te doen.. Anneke Grûnloh, Peter Koelewijn, Ria Valk - en in het jaar voordat ik meedeed Armand - hadden al een keer gewonnen. In hun geval had dat geleid tot een doorbraak in hun carriere. Platenmaatschappij Phonogram had er mee te maken; automatisch kreeg de winnaar een eenvoudig platencontract aangeboden. In eerste instantie wilde ik niet, omdat in het Nederlands werd gezongen en dat deed ik niet. Wel in het Engels, Frans en Hebreeuws. Ik maakte muziek, maar verzon er van die semi Engelse teksten bij. Phonogram vond dat geen punt en zei dat Armand - die inmiddels in een Cadillac reed en beroemd was met 'Ben ik te min' - een Nederlandse tekst op mijn melodie zou schrijven. Zo geschiedde het dat Armand in een kolossale bontjas uit zijn Cadillac stapte, bij ons huis op het Lavendelplein. Het huis leek te klein toen hij plaatsnam in de kamer en de regels declameerde die hij op dat moment verzon, terwijl ik ze zong en speelde:

Laat maar.
Het doet er toch niets toe;
ït is wreed.
En als het me totnogtoe iets deed,
nu niets meer.
ït Is gelukkig voorbij.

Dat werd 'Laat maar', mijn eerste plaatje. Bij Rotatone maakte ik dat pakje open met die vijf plaatjes, zoals ik hierboven beschreef.

Stroomden daarna de aanbiedingen binnen? Ik mocht meezingen met het Metropole-orkest, in een programma van Erik van Reyendam. Bert Page maakte de arrangementen op mijn nieuwe liedjes. Hij kwam een keer bij ons thuis om liedjes te horen. "Bent u familie van de beroemde Bert Page?", vroeg mijn zus Tineke. De vriendelijke Vlaming was merkbaar geraakt door deze onverwachte erkenning. Hij glimlachte voluit met gesloten ogen. En zei, met zijn eeuwige sigaar in zijn mond; "Nee, dat ben ik zelf." Tineke ging ook mee toen ik muziek ging opnemen in de Avro-studio. Wat een sensationele ervaring vond ik dat. Durfde haast niet mee te zingen. Het orkest klonk zo mooi! Het waren mijn liedjes. Had ik die geschreven? De 'Werkwinkel', van tv-regisseur Nico Knapper, volgde. Hij had zangers verzameld die interessante eigen liedjes schreven, daarmee maakte hij radioprogramma's. Het was een idealistisch idee van Nico. Joost Nuissl zat daarbij, Dick Poons en Floortje Klomp, Elly Nieman en Rikkert Zuiderveld. We hebben ook een tv-opname gemaakt: 'Tien gitaren'. Spoedig zou ik in Herman van Veens programma zingen, begeleid door Piet Souer - mijn toenmalige gitarist. Herman kwam mij na de overwinning op het Nationale Songfestival in Scheveningen vioolspelend een serenade brengen. Hij heeft in alles gevoel voor theater, dat beeld vergeet ik niet meer. Nico Knapper werd later mijn directeur artistique.

Een jonge actrice uit de een of andere soap - vermits zij een aardig smoeltje heeft - krijgt tegenwoordig gelegenheid een cd op te nemen. Voordat ze het weet is ze een Babe, zal ik maar zeggen. Jij moest wel wat harder knokken, neem ik aan? Ik denk dat ik een andere motivatie heb: wil gewoon zingen, niet knokken. Ik heb honderden liedjes geschreven. Dat is mijn grote passie, niet wat je ermee bereikt. Net als mijn vader ben ik erg onzakelijk. Ik vind het interessant dat er mensen zijn, die vanuit een andere motivatie in het voetlicht willen staan. Succes is nooit bestendig wanneer de inbreng alleen maar een aardig smoeltje zou zijn. Wel ben ik vaak eigenzinnig, wat soms weerstanden oproept. Voor de commercie is het meestal goed wanneer je als uitvoerend artiest dicht bij het oude vertrouwde blijft. Dat kon ik nooit, heb mijn eigen stroom gevolgd. Commercieel gezien heb ik maar een paar uitschieters gehad. Op artistiek niveau veel meer. Jammer dat zulks de mensen ontgaan is, die er van genoten zouden hebben. Cd's zijn sowieso een moeilijk item, momenteel. Mijn genre ook. Ik vind het gerechtvaardigd dat er liedjes geschreven, gezongen en uitgevoerd worden en denk dat het zo ook moet! Dus ik doe het. En steeds opnieuw vind ik het een wonder.

Dat zie je om je heen ook gebeuren? Daphna, mijn jongste dochter dus, maakt prachtige liedjes. Beetje bluesy. Heel goed, vind ik. Wat me het meest gelukkig maakt, is dat zij haar talent te pakken krijgt en de sensatie mag ervaren van het 'worden' van een lied. En dat het er dan IS. Het bestond eerst niet en nu wÚl. Het is een ding nu. Iemand anders kan het zingen. Alles wat je genoten en geleden hebt, wordt gecomprimeerd tot een uiterste concentratie van alles en er ontglipt ineens een vorm. Het begin van een lied. Een regel, een melodie. Je moet je inspiratie vangen en sturen. Met de grootste zorgvuldigheid. Het is mooi en onafhankelijk van alles.

Wat vind jij overigens van de huidige generatie artiesten. Is er naar jouw mening Hoop voor de Toekomst? In iedere stroming ontstaat decadentie. Normaal en niet erg. Voor wie daarvan verzadigd is, en dat kan lang duren, worden de oren wellicht geopend voor dat wat ontdaan is van al het te veel. Voor schoonheid. Dat zal er in duizenden vormen altijd zijn. Want schoonheid heeft de eigenschap vrij te zijn van oordeel. Verdorie Awraham: zit ik hier op een zeer zomerse zondagmiddag (let op de allitteratie) achter de computer antwoord te geven op jouw vragen. En ik merk dat ik het leuk vind om over liedjes te praten, terwijl buiten alles bewegingloos wacht tot de koele avondwind opsteekt.

Heb ik toch iets moois in je los weten te maken. Na zonneschijn komt er weer regen, hoor. Nog even 'De Troubadour'. Het klopt toch dat jij de muziek daarvoor zelf componeerde? Hoe werkt zoiets; hoe ontdek je een dergelijk talent bij jezelf? Ja, dat vind ik leuke vragen hoor! Alhoewel ik er zeker geen sluitend antwoord op kan geven. Ik componeerde het op een tekst van David Hartsema. Liedjes schreef ik al op mijn veertiende. Het is een verlangen, een aantrekkingskracht om klanken te vangen en weer vrij te laten. Om ze in onderlinge spanningsvelden met elkaar te plaatsen, zodat die klanken een meerwaarde krijgen. De woorden moeten raak worden geplaatst, zodat ze uit hun voegen barsten van aanwezigheid. Je wilt iets tot uitdrukking brengen dat alleen jij zo voelt, op dat ene moment. Het is een talent. Een bijzondere liefde misschien voor het mysterie van de klank en voor woorden, die als klank een vrijere toegang kunnen krijgen naar het hart. En zo kan ik nog wel langer doorgaan.

De mens achter de artiest! Jaren geleden: op het station van Haarlem mishandelde een stel kut-Nederlandertjes jou zodanig dat je neus brak. KNO arts Gideon Bialystoc herstelde het een en ander, maar brak daarbij jouw hart. Zo is het toch gegaan? Ja, zo is dat gegaan.

Omdat ik alleen bij de tandarts 'Prive' en dat soort helse lectuur lees, volgde ik die kant van jouw leven niet zo intensief. Hij was joods en jij (nog) niet, lijkt me bijzonder romantisch: tot het jodendom over gaan, trouwen en twee dochters. Overgaan tot het jodendom was zwaar en boeiend. Het heeft blijvend mijn leven veranderd. Ik heb joodse dochters die in Israel wonen en ik heb er vrede mee.

Dat huwelijk blijkt op een gegeven moment niet meer levensvatbaar, er volgt een scheiding. Jouw dan ex-man vlucht min of meer naar Israel en de twee meiden blijven achter. Dat was toch ook een periode waarin jouw carriere - evenals jouw leven - betere momenten heeft gekend? Het is iets anders gegaan, Awraham. Op het toppunt van mijn carriere vertrok ik met Gideon en Sharon (toen vijf) naar Israel. Ik had twee hits achter de rug en was zwanger van Daphna. Na de geboorte zou ik een week per maand naar Nederland komen om op te treden. Dat deed ik ook en soms langer dan dat. Geen ideale situatie. Het huwelijk heeft geen stand gehouden. Ik hield van Israel en vond dat wij daar pasten. Het was bijzonder dramatisch en pijnlijk om terug naar Nederland te komen. Alleen, met twee dochters en een gitaar. Maar jij hebt je vrouw en dochter daar achtergelaten, he?

Nee joh, het voltallig gezinnetje Meijers is keurig gerepatrieerd. Mijn dochter is rond haar achttiende voor 'een jaartje' terug gegaan. Ze woont er inmiddels 20 jaar. Dan komt Herman Pieter de Boer in je levenƒIk was ontzettend onder de indruk van het feit dat een mens zo bezeten was van kunst. Iemand die de hele dag met woorden bezig is. Iemand die net zo gek is als ik. We hebben heel veel samen geschreven en heb goeie tijden met hem gehad. En mijn kinderen ook.

Aan die relatie komt een einde. Maar sinds december heb je weer een vriend Ü Rob - die net als jij in het Eindhovense woont. Ja, een wonder. Ineens was hij daar. Ik zei: "He, jij bent zoÍn beetje de enige jood in Eindhoven. Waarom kom ik je nu pas tegen?" Ik hield meteen van hem. Wist niet dat het nog kon. Liefde is zo eenvoudig nu, met hem.

Wat ik bijzonder vind, is dat jouw relatie met Herman Pieter op een ander niveau nog steeds prima blijkt en is - om in creatieve termen te spreken- bijzonder vruchtbaar. Sommige exen van mij lopen met een doorgeladen pistool rond. Wat is jouw geheim? Dat wat goed was mag erkend worden. Het is fijn als dat kan. Als paar zijn we niet meer samen. Het is goed dat dat niet meer zo is. We houden van elkanders talent en kunnen nog veel lachen samen. Ik geloof dat we vrienden zijn. Ik weet niet wat mijn geheim is. Mijn contact met Gideon is ook goed. Ik ben dolblij dat ik zijn vrouw niet meer ben en ook blij dat hij de vader is van mijn kinderen. In Israel kan hij zijn hart ophalen. Dat is goed voor hem en voor de kinderen.

Je gaat vrij regelmatig naar Israel. Is er buiten jouw dochters nog een andere band? De geur, de grond. Het ontroert me steeds opnieuw. Het is een gek land. Chaotisch, nerveus. Maar wel alert en dynamisch. Je moet vaker op je hoede zijn. Vandaar het woord Jehude. Bah, ik hou helemaal niet van woordspelingen.

Moet er wel om lachen, hoor. Wat zijn jouw verwachtingen van dat land? Maken wij het nog mee dat er vrede komt? Het is een jong land met mensen van wie vele getraumatiseerd zijn. Alhoewel iedereen joods is, zijn er veel culturele verschillen. Dat is moeilijk en interessant. De oorlog verenigt. Wanneer die voorbij is - en die gaat voorbij omdat alles voorbij gaat - kan men daar aan werken. Dan wordt het een volwassen land, maar het zal bijzonder blijven.

Tot slot jouw cd 'Fadista'. Deze schreef en componeerde je met pianist Gerard de Graaf en - daar heb je hem weer! - Herman Pieter de Boer. Dit op de Portugese Fado geïnspireerde album is een juweeltje dat de ziel raakt. Denk je er wel eens aan een cd met Jiddische muziek op te nemen? De 'snik' die jij in je stem hebt, lijkt mij namelijk perfect voor dat genre. Rob schrijft naast zÍn gewone werk, heel mooie teksten. Een soort concrete poezie. Vandaag op de fiets hadden we het erover een lievelingslied van mij, geschreven door de 19e eeuwse dichter Bialik te vertalen in het Nederlands. Hij is daar naar mijn mening de aangewezen persoon voor. Dan wordt het joodse fado - jofado - volgens Rob.

Hield u niet van woordgrapjes, mevrouw Kuhr? Jofado! Wat vind je van Palestijnse Intifado? Ik vond het plezierig met je te corresponderen. Tot gauw! Soms word ik even mijn tegendeel. Verdomd, een woordspeling. Maar hij is leuk, en leuk was het om met je te schrijven Ik zie je.
Lenny.