"Ik ging door de grond. Was mijn stem voorgoed weg? "

Ze won als negentienjarige het Songfestival met De Troubadour en had jaren later de grote hit Visite. In 1993 raakte ze haar stem kwijt. Een jaar lang leek het erop dat ze nooit meer zou kunnen zingen. Toen kwam haar stem toch weer terug. Ze nam een paar cd's open trad voornamelijk op in spirituele centra. In 2003 stond ze voor het eerst weer in de theaters.

De overwinning op het songfestival, hoe heb je dat ervaren?
" Ik was negentien toen ik het Eurovisie Songfestival won. Ik keek naar het scorebord, en dacht: als ik in het midden eindig, dan ben ik tevreden. En toen kwamen de punten. Het drong niet tot me door dat ik won. Ze moesten me het podium opslepen om het lied nog een keer te zingen... Het publiek gaf tijdens het liedje een enorm applaus. Dat was zo'n emotionele ervaring. Het was toen heel bijzonder om het Songfestival te winnen; zoiets als het belang van een voetbalclub die de wereldcup wint. Voor een meisje van negentien uit Eindhoven wel heel speciaal. Het was een enorme roes. Maar ik werd wel snel weer nuchter, dat zit in me."

Is het lastig om al zo jong zo gepresteerd te hebben?
" Er wordt veel van je verwacht, de druk was hoog. Ze wilden gouden elpees! Ik had niet de tijd om langzaam te groeien naar een theaterperformance."
Het is nu al 34 jaar geleden, is het niet vervelend om steeds aan het Songfestival herinnerd te worden?
" Ik snap wel dat mensen er nieuwsgierig naar zijn. Ik zou het kunnen negeren of er boos om kunnen worden, maar ik kan ook dankbaar aanvaarden dat het zo is. Het Songfestival hoort bij mijn leven. Daarna heb ik mijn eigen weg gekozen. Al die dingen maken me tot de zangeres die ik nu ben. Als ik alle cd's en elpees terugluister, hoor ik steeds dezelfde vrouw. Maar wel een die door allerlei fases van het leven gaat."

Zoals?
" In 1980 had ik de enorme hit Visite. Ik werd overal gevraagd in het 'grotere schnabbelcircuit'. Dat heb ik twee jaar gedaan en toen kón ik niet meer. Ik vond het harde geluid zo erg en ik verlangde naar klein en aandachtig publiek. Ik had de behoefte om te verstillen. Ik wilde liedjes zingen die mijn eigen mystieke gevoelsgebied aanspraken en kwam in een alternatief circuit terecht. Dat was een reactie op het materialistische van mijn vak. Ik wilde helemaal het tegenovergestelde doen."

En toen verloor je je stem...
" Ja, in maart 1993. Het was in Breda. Ik speelde boswachter in een kindermusical die ik samen met mijn toenmalige partner Herman Pieter de Boer had geschreven. Er zat een heel ballet bij en een koor, en die zaal zat helemaal vol. Ik zong een liedje, In de maneschijn. Eerst dacht ik dat ik verkouden was. Toen ik voelde dat ik mijn stem begon kwijt te raken, werd ik steeds zenuwachtiger. En door die zenuwen had ik nog minder kracht. Ik stond op het podium en het was een ramp. Ik kon de lage tonen niet meer pakken. Ik weet niet of de mensen het hebben gemerkt. Maar toen ik het podium afliep, wist ik al meteen dat het iets ernstigs was. Zoiets had ik nog nooit meegemaakt. Op de terugweg naar huis probeerde ik of mijn stem misschien weer terugkwam. Spreken lukte me nog wel, alleen de lage tonen waren weg. Zingen ging niet meer. En in een week tijd verdween ook de rest van mijn stem. Ik dacht dat het vermoeidheid was. Maar ook al ging ik uitrusten, mijn stem bleef weg."

Hoe communiceerde je dan?
" Niemand zag in de begintijd de ernst ervan in. Iedereen dacht: die stem komt wel weer terug. Maar het duurde maar. Het had niets met mijn stembanden te maken, vertelden de dokters. Het kwam doordat er geen impulsen meer naar mijn strottenhoofd kwamen. Het was eerder een soort verlamming van een van de zenuwbanen of zoiets, hoe vaag dat ook klinkt. Ook nu weet ik nog steeds niet wat het exact was. Ik had het in die tijd ook altijd koud. Ik at niet meer, werd mager. Ik weet nog dat ik onder de dekens ben gekropen omdat ik me geen raad meer wist. Ik verstopte me, wilde er gewoon niet meer zijn. Omdat ik moest verwerken wat ik doormaakte, trok ik me terug. En dat communiceert nog lastiger. Ik ben een tijd lang 's nachts wakker geworden. Dan ging ik naar het toilet en probeerde ik op de gang 'Amsterdam' te zeggen. Wat dan niet lukte. Elke keer was dat weer een teleurstelling. Op een gegeven moment moest ik er wel aan wennen. Maar mijn stem betekent zó veel voor me. Het zat er dik in dat ik nooit meer zou kunnen zingen. Dus ik zat in over de toekomst, terwijl ik tegelijkertijd de zorgen om mijn stemverlies juist moest loslaten. En dat is het moeilijkste wat er is. Zeker iets dat je zo dierbaar is. Dat is gewoon doodgaan. Niets anders. Met mijn dochters probeerde ik zo goed mogelijk te communiceren. Maar ik weet nog dat Daflia een keer verdrietig thuiskwam omdat haar meester de school had verlaten. Ik kon haar toen niet troosten. En dat vond ik zo vreselijk. Ik stampvoette omdat ik zó kwaad was dat ik mijn eigen kind niet kon troosten. Ik kon haar wel vastpakken, maar 'Kom maar hier' kon ik niet zeggen. Ik voelde me zo onmachtig. Ik kon mijn liefde gewoon niet tonen... Het duurde inmiddels al een halfjaar. Ik kon wel één op één proberen te praten, maar ik haperde erg. Degene tegenover me moest veel geduld hebben. Soms schreef ik wat op. Na ruim een halfjaar zei een vertrouwenspersoon tegen me: 'Ik denk niet dat het nog goed komt'. Ik ging echt door de grond van ellende. De schrik. Dat iemand dat durfde te zeggen... en dat ik het me zelf ook realiseerde. Mijn stem, echt voorgoed weg! Toen werd ik heel stil van binnen en er gebeurde iets, een mystieke ervaring. Ik zag mezelf verschrompelen en ineens kwam ik in een heel grote stille ruimte. Ik weet niet hoe lang ik daarin heb gezeten, maar ik werd er heel gelukkig van. Het was mijn eigen stilte. Het was volkomen vredig. Ik denk dat je zo dood zou kunnen gaan... Toen ik weer een beetje bij mijn positieven kwam, voelde ik me als herboren. Het oude image was weg. Er was ruimte, en ik hield dat heel lang vast. En daarna kwam langzaamaan mijn stem terug. Het ging in stappen, er kwamen telkens een paar registers bij."

Wat heeft de stilte met je gedaan?
" Ik leerde heel erg om te zwijgen. En om te komen tot het essentiële van wat ik had willen zeggen. Ik ben me er zo van bewust dat mensen elkaar in de rede vallen. Soms is het juist fijn dat er in een gesprek een stilte valt. Je laat iemand dan de ruimte om na te denken. Maar die ruimte wordt vaak door een ander benut, want die wil reageren op wat de eerste zei. Dat zag ik in die periode heel goed. Bij mij werd het, ook van binnen, heel stil toen ik niet kon interrumperen. Ik werd zuinig met woorden. Ik moest het terugbrengen naar iets kemachtigs. Dat hoef ik nu niet meer. Maar ik denk heel vaak: wat wordt er veel gesproken. Ik ben zelf ook bewuster van wat ik zeg, maar ik vind het tegelijkertijd ook wel fijn om een beetje te ouwehoeren. Het hoeft niet altijd zo ernstig te zijn. Rob Frank, mijn partner en tekstschrijver/manager, en ik houden van stiltes. We hoeven niet altijd iets tegen elkaar te zeggen. We weten dat het goed is. De stilte is gevuld. Met onze aanwezigheid, niet met loze woorden. Stilte is veel waardevoller dan wordt gedacht. Het is niet niks, stilte. Maar mensen zijn er bang van. Alsof ze niks te zeggen zouden hebben."

En toen ging je weer optreden?
" Na een paar jaar dacht ik er weer aan. Ik oefende wat in de huiskamer. Het eerste optreden was in Tilburg. Het was heel erg spannend. Ik maakte gebruik van mijn kleine, kwetsbare stem. De kracht om te zingen zat niet in mijn stem, maar in mij. Ik stond alleen op het podium, zonder band. Het eerste lied ging niet goed, ik wilde het liefst van het podium aflopen...
Het was echt een gevecht; het was zo moeilijk om me alleen op het lied te concentreren. Maar toch deed ik het. Ik kwam eroverheen. Ik heb altijd een sterke stem gehad. Toen mijn stem terugkwam, was hij heel kwetsbaar. Die kwetsbaarheid heb ik als kracht gebruikt. De reactie van het publiek was geweldig. De mensen werden juist geraakt door die kwetsbaarheid en gevoeligheid."

Ben je bang dat je je stem weer verliest?
" Nee! Dat heb ik nu gehad, dat hoeft niet meer. Een overwinning op mezelf was het. Ik had nog nooit zo veel zelfvertrouwen als nu, en nog nooit zo veel motivatie. Nu ben ik als zangeres zo compleet mogelijk. Ik voel me vrij en sterker dan ooit. De zoektocht naar mijn stem, was ook een zoektocht naar mezelf. Ik moest hem eerst kwijtraken voor ik helemaal meester over hem kon worden. Hoe erg het ook was, hoe vreselijk ook, het heeft me heel veel geleerd. Het heeft me gemaakt tot wie ik nu ben."
Momenteel staat Lenny Kuhr in de Nederlandse theaters met het programma Op de grens van jou en m Voor meer informatie: www.lennykuhr.nl

Het jaar 2003 is voor Lenny Kuhr extra bijzonder: onlangs werd ze voor het eerst oma. Haar dochter beviel van een zoontje: Oz.

terug naar archief