Interview

Het is 29 maart 1969 als de jonge Eindhovense artieste Lenny Kuhr in Madrid het podium van het Eurovisie Songfestival bestijgt. Vol overgave zingt zij het door haar zelf gecomponeerde lied ‘De troubadour’, waarbij ze zichzelf begeleidt op gitaar. De relatief onbekende zangeres eindigt op de eerste plaats, samen met enkele andere deelnemers. Op 29 maart 2004 is deze herinnering precies 35 jaar oud. Die dag presenteert Lenny Kuhr haar nieuwe cd ‘Op de grens van jou en mij’. Meer muzikant dan bekende Nederlander Lenny Kuhr: Ik doe nooit mee aan spelletjes Door Daan Bartels Ze is niet de meest besproken artieste in RTL Boulevard en op de cover van de Story heeft ze al in geen jaren gestaan. Toch kent u haar. Al is het alleen maar van dat ene winnende lied, dat gegrift staat in ons collectieve geheugen. U zult haar stemgeluid herkennen, zelfs als ze maar één regel zingt. Zangeres, tekstschrijver en componist Lenny Kuhr (1950) levert sinds jaar en dag een bijzondere en respectabele bijdrage aan de Nederlandse lied- en podiumkunst, maar waarom merken wij daar zo weinig van? ‘De troubadour’, het lijflied van Lenny Kuhr waarmee ze in 1969 het Eurovisie Songfestival wint, wordt meegezongen door jong en oud. Dat is niet in de laatste plaats te danken aan de pakkende melodie en het vrolijk stemmende ‘Lailailai’, wat er voor zorgt dat elk willekeurig publiek na enkele maten uitbundig meedeint. Lenny Kuhr gaat veelvuldig in op het verzoek het lied opnieuw ten gehore te brengen en als zij het niet doet, dan bieden de opnames van Madrid 1969 uitkomst. Het beeld van toen, de zangeres met het haar tot over de schouders, de lange rode jurk en de gitaar, mag bekend zijn. Ook Paul de Leeuw herkent, in de tijd dat hij een miljoenenpubliek bedient, de kracht van het nummer en gebruikt het in zijn theaterprogramma’s. Dit leidt uiteindelijk tot zijn eigen versie op cd. De jaarlijks terugkerende hype rond het Songfestival zorgt tenslotte voor de ultieme verankering in ons geheugen. Lenny Kuhr zelf ziet de verklaring van het blijvende succes in de combinatie van de tekst en haar eigen persoon: “Het lied heeft mij als het ware gebrandmerkt. Ik weet nog dat ik een ongelooflijke sensatie had toen ik die tekst voor het eerst las en met rode wangen schreef ik de muziek. Achteraf gezien was er sprake van herkenning. De vraag is nu of ik zelf die troubadour al was vóórdat ik hem zong, of dat ik hem geworden ben ómdat ik hem zong.” De muzikale ontwikkeling van Lenny Kuhr begint negen jaar voor haar deelname aan het festival. Op haar tiende verjaardag verrassen haar ouders haar met een tweedehands gitaar. De kleine Lenny, die toen nog Leny heette, blijkt over talent te beschikken en schrijft op haar veertiende haar eerste liedjes. De interesse in muziek wordt versterkt tijdens haar eerste baantje als verkoopster in een platenzaak. Lenny blijft dan ook niet lang achter de toonbank staan; het podium lokt. Als zeventienjarige wint ze het Eindhovens ‘Cabaret der Onbekenden’ en krijgt zij de kans een plaatje uit te brengen. Niet veel later is de eerste single, ‘Laat maar’, een feit. Diverse radio- en televisieoptredens volgen en wijzen Lenny Kuhr de weg naar de Nederlandse voorronde voor het Eurovisie Songfestival. Daar weet de zangeres reeds gevestigde namen als Rob de Nijs en Anneke Grönloh achter zich te laten. Tot op de dag van vandaag is Lenny Kuhr vrijwel constant als artiest actief. In de eerste jaren ligt het succes vooral in Frankrijk. Grote hits in Nederland scoort ze pas in het begin van de jaren tachtig. ‘Visite’, samen met Les Poppys, en ‘Maar ja’ zijn hier de bekendste voorbeelden van. Als Lenny Kuhr met haar eerste echtgenoot en kinderen in het buitenland gaat wonen, verandert dit niets aan haar ambities in Nederland carrière te maken. Regelmatig vliegt zij over voor optredens en interviews. Wanneer Lenny Kuhr in de jaren negentig haar stem een jaar geheel kwijt is, weet zij dit te overwinnen om vervolgens haar loopbaan voort te zetten. Die gedrevenheid heeft geleid tot een indrukwekkende discografie, die nu meer dan veertig singles en binnenkort twintig albums beslaat. “Nou ja, twintig albums.. Het komt in die buurt, maar precies weet ik het ook niet hoor.” “Ik ben me vaak niet bewust van imago en wie ik ben” Lenny Kuhr doet niet haar best bekende Nederlander te zijn; ze is musicus. Ze heeft andere drijfveren dan sterren die een instituut van zichzelf maken: “Ik ben me vaak niet bewust van imago en wie ik ben, en wil steeds terug naar nul om vanuit mijn oorsprong iets nieuws te beginnen. Ik voel me meer muzikant dan ‘ster’, omdat ik meer houd van wat zich binnen de vorm afspeelt, dan van de vorm zelf.” Zij heeft geen concessies gedaan om dat wat met hart en ziel gemaakt is, op ander wijze dan door de muziek zelf, aan de man te brengen. We zien haar niet op premières en aan televisiespelletjes doet ze al helemaal nooit mee. In de rol van muzikant schuwt Lenny Kuhr de media niet. Ze mag graag in het openbaar spreken over de mystiek die schuilgaat achter het componeren van muziek en het verbinden van die muziek aan teksten die ermee overeenstemmen. En ook de erkenning die haar min of meer vaste tekstschrijver en jarenlange levensgezel Herman Pieter de Boer ontving in de vorm van een Gouden Harp, presenteert ze met gepaste trots. Zelf ontving Lenny in 1969 een Zilveren Harp, bedoeld als aanmoedigingsprijs. Van Schubert tot fado Het repertoire van Lenny Kuhr is even onderscheidend en uniek, als dat het ontoegankelijk en onherkenbaar is. Wie Lenny Kuhr namelijk associeert met ‘Visite, visite’, zal zich verbazen een cd van haar aan te treffen met een verzameling interpretaties van Schubert. En wie kennisgemaakt heeft met de bewonderingwaardige wijze waarop de zangeres in de Nederlandse taal het gevoel van de Portugese fadomuziek weet over te brengen, hoeft geen plezier te beleven aan de meer spirituele werken. Doordat de artieste zich in zo’n sterke mate onderscheidt van wat collega-artiesten uitbrengen, lijkt zij aansluiting bij stromingen in tijd en muziek te missen. Hierdoor is het voor radiostations, zelfs voor Radio 2, moeilijk het werk van Lenny Kuhr binnen hun format te passen. Muziek van Lenny Kuhr laat zich niet onderbrengen in één bepaalde categorie: “Alle afzonderlijke liedjes zijn als de verschillende kleuren op het palet van een schilder. Al die liedjes vertellen iets over mij. Als je ze samenbrengt, zoals kleuren een schilderij kunnen vormen, moet er sprake zijn van harmonie en ontstaat het beeld van wie ik ben.” Door deze benaderingswijze valt haar een zeer veelzijdig oeuvre ten deel, wat de gemiddelde muziekconsument slechts gedeeltelijk begrijpt en aanspreekt. In positieve zin zit het onderscheidende van Lenny Kuhr in de manier waarop ze muziek componeert: “Ik houd erg van ‘organische’ muziek. Zoals het leven in beweging is, zo kan muziek soms ook eventjes veranderen van maat of ritme. Sommige mensen, vooral muzikanten, herkennen dat als mijn stijl.” De rol van de media De geringe aandacht voor Nederlandse lied- en podiumkunst in de media en vooral op televisie, maakt dat sommige artiesten van formaat zich met een klein publiek tevreden moeten stellen. Het aantal programma’s waar zangers en zangeressen zichzelf en hun nieuwe product kunnen promoten, is met de tijd verminderd en de bladenmarkt is onderhevig aan de recessie. Wie zich wel in de kijker weet te spelen, wint nog steeds publiek. Zo heeft het fenomeen ‘reality-soap’ al een comeback voor Patty Brad en een nummer één notering voor Frans Bauer opgeleverd. De manier waarop de media artiesten neerzet, levert Lenny Kuhr niet de mogelijkheid volledig te presenteren wie zij is en wat zij kan. Het ‘hokjes-denken’ is een alom aanwezig verschijnsel. Willeke Alberti vertegenwoordigt, zelfs nu ze al jaren in Laren woont, het leven in de Jordaan, Liesbeth List mag haar mening geven over het Franse chanson en Lenny Kuhr valt onder de noemer ‘Songfestival’. Aan een goed gesprek over creatieve processen en de samenwerkingsverbanden met muzikanten en tekstschrijvers komt ze dan ook zelden toe. Ziet u Lenny Kuhr op televisie, dan weet u bijna zeker dat het Songfestival nabij is. Ook de herwaardering van het Nederlandse lied is kennelijk niet voor iedereen baanbrekend. Hoewel Paul de Leeuw aan het begin van de jaren negentig voor een revival van Nederlandse artiesten zorgt, wordt zijn goed bedoelde inzet al snel als ‘camp’ en niet serieus benoemd. De opmars van bandjes als BLØF en cabaretformaties als Acda & De Munnik beperkt zich veelal tot het terrein van de popmuziek. Het Nederlandse lied wint dus wel terrein, maar Lenny Kuhr staat hierdoor nog niet op het podium van programma’s als ‘De vrienden van Amstel’. Het jaarlijkse Gala van het Nederlandse lied, rondom de uitreiking van de Radio 2 Zendtijdprijs, lijkt een muzikant als Kuhr de meeste perspectieven te bieden. Dit jaar wordt Frank Boeijen hiermee muzikaal geëerd. Dat in 2005 de eerste vrouw het middelpunt van de belangstelling vormt, zou niet meer dan rechtvaardig zijn. Maar of Radio 2 een meer gewaagde keuze durft te maken, dan in de afgelopen jaren, valt te bezien. Lenny online Voor de ‘hardcore’ bewonderaars van het Nederlandse kwaliteitslied en de fans van Lenny Kuhr in het bijzonder, is het doorzettingsvermogen van de zangeres een pré. Niet afgeleid door vragen over de focus van de media en de smaak van het grote publiek, heeft Kuhr zojuist de laatste hand gelegd aan haar nieuwe cd. Op dit project is de betrokkenheid van haar huidige echtgenoot Rob Frank van grote invloed geweest. “Ondanks dat ik veel tijd besteed heb aan mijn spirituele zoektocht, kon ik dat moeilijk integreren met mijn dagelijkse gevoelens. Ik had erg de behoefte om alles terug te brengen naar de grootste eenvoud en daarmee te leven. Mijn ontmoeting met Rob, mijn man, heeft dat heel erg versneld teweeg gebracht en mijn nieuwe album is daar een weerslag van. Veel nummers heb ik samen met hem geschreven.” Ook is de zangeres het afgelopen jaar actief geweest in de Nederlandse theaters. Belevenissen, zowel op het gebied van werk als privé, deelt zij met haar fans via een nieuwe website. (www.lennykuhr.nl) De continue actieve Lenny Kuhr en de media weten elkaar maar moeilijk te vinden. Behalve dan op de gemeenplaats die Songfestival heet. Kuhr bewandelt vooral haar eigen muzikale pad. Ze kiest niet voor de veiligheid het publiek alleen vertrouwd repertoire te bieden en een reality-soap is niet aan haar besteed. Programmamakers anderzijds durven zich niet te wagen aan ander materiaal, dan aan dat wat zondermeer op bijval van kijkers en luisteraars kan rekenen. Pijnlijk gevolg hiervan is dat het grote publiek, dat het Nederlandse lied wel waardeert en goede herinneringen koestert aan hoogtepunten uit Kuhrs carrière, de weg naar de cd’s en optredens van de zangeres niet weet te vinden. Gelukkig weet u beter; op 29 maart verschijnt de nieuwe cd ‘Op de grens van jou en mij’. De gelijknamige theatertournee wordt voortgezet in seizoen 2004/2005.